Phục hồi chức năng sau tai biến — phối hợp thế nào cho hiệu quả

Đây là lĩnh vực mà việc phối hợp có cơ sở rõ nhất và cũng dễ đi sai thứ tự nhất.

Thứ tự ưu tiên

• Cấp cứu và ổn định trước
• Dự phòng tái phát
• Phục hồi chức năng
• Các biện pháp bổ sung
• Không đảo ngược thứ tự này

Đảo thứ tự là nguyên nhân của phần lớn kết quả kém.

Dự phòng tái phát

• Nguy cơ cao nhất ở giai đoạn đầu
• Kiểm soát huyết áp
• Kiểm soát đường huyết và mỡ máu
• Thuốc theo chỉ định
• Không được bỏ

Một lần tái phát thường để lại hậu quả nặng hơn lần đầu nhiều.

Phục hồi chức năng

• Bắt đầu sớm khi đã ổn định
• Tập đều đặn hằng ngày
• Có mục tiêu cụ thể
• Tăng dần độ khó
• Là phần chính của giai đoạn này

Không có gì thay thế được việc tập luyện lặp đi lặp lại.

Về khoảng thời gian đầu

• Vài tháng đầu hồi phục nhanh nhất
• Không có nghĩa sau đó là hết
• Tiến bộ vẫn có ở giai đoạn sau
• Đừng bỏ cuộc sớm
• Đừng hứa hẹn quá mức

Tiến bộ chậm lại không có nghĩa là đã hết khả năng tiến bộ.

Chỗ đứng của châm cứu

• Được nghiên cứu như biện pháp bổ sung
• Kết quả còn chưa nhất quán
• Đi kèm chứ không thay tập luyện
• Thực hiện tại cơ sở có chuyên môn
• Báo cho đội điều trị

Châm cứu thay cho tập luyện là cách làm bỏ mất phần quan trọng nhất.

Chỗ đứng của xoa bóp

• Giảm co cứng cơ
• Hỗ trợ tuần hoàn
• Giảm đau vai bên liệt
• Cần nhẹ nhàng đúng kỹ thuật
• Không kéo mạnh tay bên liệt

Kéo mạnh tay bên liệt có thể gây trật khớp vai.

Về vai bên liệt

• Cơ quanh vai yếu nên khớp lỏng
• Dễ bán trật khớp
• Nâng đỡ đúng cách khi di chuyển
• Không kéo tay để đỡ dậy
• Đau vai làm chậm cả quá trình

Đỡ người bệnh dậy bằng cách kéo tay là sai lầm rất phổ biến.

Về đại tiểu tiện

• Rối loạn hay gặp ở giai đoạn đầu
• Táo bón do ít vận động
• Cần lịch đi vệ sinh đều đặn
• Uống đủ nước và ăn đủ chất xơ
• Báo cho đội điều trị nếu kéo dài

Đây là vấn đề người bệnh ngại nói nhưng ảnh hưởng nhiều tới sinh hoạt.

Về co cứng cơ

• Xuất hiện sau giai đoạn đầu
• Làm hạn chế vận động
• Cần tập kéo giãn đều đặn
• Đặt tư thế đúng khi nằm
• Có các biện pháp điều trị chuyên biệt

Đặt tư thế đúng ngay từ đầu phòng được nhiều biến chứng về sau.

Về nuốt và ăn uống

• Rối loạn nuốt rất hay gặp
• Sặc gây viêm phổi nguy hiểm
• Cần được đánh giá chuyên môn
• Điều chỉnh độ đặc thức ăn
• Không tự cho ăn khi chưa đánh giá

Viêm phổi do sặc là biến chứng gây tử vong hàng đầu ở giai đoạn này.

Về nói và giao tiếp

• Cần trị liệu ngôn ngữ
• Kiên nhẫn khi trò chuyện
• Không nói thay người bệnh
• Cho thời gian để diễn đạt
• Dùng hình ảnh hỗ trợ nếu cần

Nói thay người bệnh cho nhanh làm họ mất cơ hội luyện tập.

Về tinh thần người bệnh

• Trầm cảm sau tai biến rất hay gặp
• Ảnh hưởng trực tiếp tới phục hồi
• Cần được nhận ra và điều trị
• Không coi là chuyện đương nhiên
• Báo cho bác sĩ

Trầm cảm không được điều trị làm mọi nỗ lực phục hồi kém hiệu quả.

Vai trò gia đình

• Học cách hỗ trợ tập đúng
• Để người bệnh tự làm việc làm được
• Bố trí nhà an toàn
• Nhắc uống thuốc đúng giờ
• Chăm sóc cả sức khoẻ của chính mình

Làm hộ mọi việc vì thương là cách làm chậm quá trình phục hồi.

Phòng té ngã tại nhà

• Bỏ thảm trơn và vật cản
• Lắp tay vịn nhà tắm
• Đủ ánh sáng ban đêm
• Giày dép có độ bám
• Sắp xếp đồ trong tầm với

Một cú ngã có thể xoá đi nhiều tháng tiến bộ.

Đặt mục tiêu

• Mục tiêu cụ thể và đo được
• Tự mặc áo hoặc tự đi vệ sinh
• Chia nhỏ theo tuần
• Ghi lại tiến bộ
• Điều chỉnh khi cần

Mục tiêu cụ thể giúp cả người bệnh lẫn gia đình thấy được tiến bộ.

Cách nghĩ thực tế

• Dự phòng tái phát và tập luyện là phần không được bỏ
• Châm cứu và xoa bóp đi kèm chứ không thay tập luyện
• Không kéo tay bên liệt khi đỡ người bệnh
• Rối loạn nuốt cần được đánh giá trước khi cho ăn
• Trầm cảm sau tai biến cần được nhận ra và điều trị

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy phối hợp với đội điều trị.

Câu hỏi thường gặp