Hiểu vì sao việc kiểm chứng khó giúp đọc các kết luận cho đúng mức.
Thiết kế nghiên cứu chuẩn cần gì
- Can thiệp giống nhau cho mọi người trong nhóm
- Nhóm chứng nhận giả dược
- Phân nhóm ngẫu nhiên
- Làm mù cả hai phía
- Kết quả đo được khách quan
Mỗi điều kiện này đều gặp trở ngại riêng khi áp vào đông y.
Vấn đề cá thể hoá
- Đông y kê khác nhau cho từng người
- Nghiên cứu cần can thiệp đồng nhất
- Chuẩn hoá thì mất đặc điểm của phương pháp
- Không chuẩn hoá thì khó so sánh
- Là mâu thuẫn cơ bản
Chuẩn hoá bài thuốc để nghiên cứu có thể làm mất chính thứ đang muốn đánh giá.
Vấn đề nhóm chứng
- Khó tạo ra một bài thuốc giả
- Mùi vị nước thuốc rất đặc trưng
- Châm giả vẫn có tác động
- Xoa bóp giả gần như không thể
- Kết quả khó diễn giải
Châm giả không phải là không làm gì nên phép so sánh bị lệch.
Vấn đề làm mù
- Người thực hiện luôn biết
- Người bệnh thường đoán được
- Kỳ vọng ảnh hưởng tới kết quả
- Đặc biệt với kết quả chủ quan như đau
- Cần thiết kế thông minh hơn
Với kết quả đo bằng cảm nhận, việc không làm mù được ảnh hưởng rất lớn.
Vấn đề chuẩn hoá nguyên liệu
- Hàm lượng hoạt chất thay đổi theo lô
- Theo vùng trồng và mùa thu hái
- Hai nghiên cứu dùng nguyên liệu khác nhau
- Kết quả khó so sánh
- Cần kiểm định nguyên liệu
Không biết rõ đã dùng gì thì cũng không lặp lại được kết quả.
Vấn đề đo kết quả
- Nhiều mục tiêu của đông y khó đo
- Cảm giác khoẻ khó lượng hoá
- Thang đo chất lượng sống có thể dùng
- Ưu tiên chỉ số khách quan khi có
- Kết hợp nhiều loại kết quả
Có thang đo chất lượng sống được thiết kế cho chính mục đích này.
Vấn đề cỡ mẫu
- Nhiều nghiên cứu cỡ mẫu nhỏ
- Kết quả không đủ tin cậy
- Dễ ra kết quả ngẫu nhiên
- Cần nghiên cứu lớn hơn
- Kinh phí là rào cản
Một nghiên cứu ba mươi người không đủ để kết luận chắc chắn điều gì.
Vấn đề thiên lệch xuất bản
- Kết quả dương tính dễ được đăng hơn
- Kết quả âm tính ít được công bố
- Làm bức tranh chung lệch về phía tích cực
- Đúng với cả nghiên cứu thuốc tây
- Cần đăng ký nghiên cứu trước
Đăng ký thiết kế nghiên cứu trước khi làm là cách khắc phục hiệu quả nhất.
Về chất lượng nghiên cứu
- Chất lượng rất khác nhau giữa các nghiên cứu
- Một số thiết kế yếu
- Một số báo cáo không đầy đủ
- Tổng quan hệ thống thường nêu rõ điều này
- Đọc phần giới hạn của nghiên cứu
Phần nêu giới hạn thường là phần trung thực nhất của một bài báo.
Chưa chứng minh khác với đã bác bỏ
- Là hai kết luận khác nhau
- Lẫn lộn dẫn tới hiểu sai cả hai chiều
- Một bên dùng để bác bỏ toàn bộ
- Một bên dùng để biện hộ cho mọi thứ
- Cần nói rõ đang ở trạng thái nào
Cả hai phía đều hay lợi dụng sự lẫn lộn này.
Đánh giá từng chỉ định
- Không đánh giá cả hệ thống một lần
- Hỏi phương pháp nào cho bệnh nào
- Mức bằng chứng khác nhau theo chỉ định
- Là cách đặt câu hỏi có thể trả lời được
- Cũng là cách dùng cho thuốc tây
Câu hỏi đông y có hiệu quả không là câu hỏi không thể trả lời được.
Cách đọc một nghiên cứu
- Xem cỡ mẫu
- Xem có nhóm chứng không
- Xem đánh giá chỉ định nào
- Xem kết quả đo bằng gì
- Xem ai tài trợ
Năm câu hỏi này lọc được phần lớn các kết luận bị thổi phồng.
Cẩn thận với tiêu đề báo chí
- Thường phóng đại kết quả
- Bỏ qua phần giới hạn
- Biến kết quả ống nghiệm thành tác dụng trên người
- Nên tìm nghiên cứu gốc
- Đọc phần tóm tắt ít nhất
Khoảng cách giữa tiêu đề báo và kết luận của nghiên cứu thường rất xa.
Hướng đi đang được làm
- Chuẩn hoá nguyên liệu và bào chế
- Thiết kế nghiên cứu phù hợp hơn
- Nghiên cứu đa trung tâm cỡ lớn
- Đăng ký nghiên cứu trước
- Báo cáo theo chuẩn thống nhất
Đây là hướng đi làm cho các kết luận ngày càng đáng tin hơn.
Cách nghĩ thực tế
- Khó nghiên cứu không đồng nghĩa không hiệu quả
- Chưa chứng minh khác với đã bác bỏ
- Đánh giá từng chỉ định chứ không đánh giá cả hệ thống
- Cỡ mẫu và nhóm chứng là hai điều cần xem đầu tiên
- Tiêu đề báo chí thường xa với kết luận gốc
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế tư vấn y tế.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao khó làm thử nghiệm mù đôi với châm cứu?
Vì người thực hiện luôn biết mình đang châm thật hay châm giả, nên không thể làm mù hoàn toàn cả hai phía như với viên thuốc.
Vì sao cá thể hoá gây khó cho nghiên cứu?
Vì thiết kế nghiên cứu chuẩn cần mọi người trong nhóm nhận cùng một can thiệp, trong khi đông y kê khác nhau cho từng người.
Không chứng minh được có nghĩa là không hiệu quả không?
Không. Chưa chứng minh được và đã chứng minh là không hiệu quả là hai kết luận khác nhau, và việc lẫn lộn hai điều này dẫn tới hiểu sai cả hai chiều.
Nên đọc một nghiên cứu về đông y thế nào?
Xem cỡ mẫu, xem có nhóm chứng không, xem đánh giá chỉ định nào cụ thể, xem kết quả đo bằng gì và xem ai tài trợ nghiên cứu.