Đây là nhóm thủ thuật mà mức rủi ro không cao nhưng hậu quả khi xảy ra thì rất nặng.
Thủ thuật này là gì
- Động tác đẩy nhanh biên độ nhỏ
- Thực hiện ở một đốt sống
- Thường kèm tiếng kêu
- Khác với vận động nhẹ nhàng
- Tốc độ là đặc điểm chính
Điểm phân biệt là tốc độ chứ không phải lực.
Về tiếng kêu
- Đến từ bọt khí trong dịch khớp
- Không phải xương về đúng chỗ
- Không nghe tiếng không nghĩa là thất bại
- Không liên quan tới hiệu quả
- Là hiểu lầm phổ biến
Tiếng kêu tạo cảm giác có việc gì đó vừa được sửa, nhưng đó chỉ là cảm giác.
Vì sao vùng cổ khác vùng lưng
- Có động mạch đốt sống đi trong xương cổ
- Mạch này nuôi phần sau của não
- Động tác vặn mạnh có thể gây tổn thương thành mạch
- Dẫn tới đột quỵ
- Vùng lưng không có cấu trúc tương tự
Chính giải phẫu vùng cổ làm nhóm thủ thuật này khác biệt.
Mức rủi ro thực tế
- Biến cố nặng rất hiếm
- Nhưng hậu quả có thể vĩnh viễn
- Không dự đoán được ai sẽ gặp
- Là lý do cân nhắc kỹ
- Không phải lý do hoảng sợ
Hiếm không đồng nghĩa là không đáng quan tâm khi hậu quả nặng tới mức đó.
Lợi ích được ghi nhận
- Giảm đau cổ ngắn hạn ở một số người
- Mức cải thiện tương tự các phương pháp nhẹ hơn
- Không vượt trội rõ rệt
- Là điểm quan trọng khi cân nhắc
- Cùng lợi ích mà ít rủi ro hơn thì nên chọn
Khi hai lựa chọn cho kết quả tương đương, cái ít rủi ro hơn là lựa chọn hợp lý.
Ai nên tránh hoàn toàn
- Người có tiền sử đột quỵ
- Người có bệnh mạch máu
- Người loãng xương nặng
- Người có bất thường cột sống cổ
- Người có ung thư di căn xương
Danh sách này cần được hỏi trước chứ không phải để người bệnh tự nhớ ra.
Về thấp khớp dạng thấp
- Có thể gây mất vững đốt sống cổ trên
- Là chống chỉ định quan trọng
- Cần chụp phim trước nếu nghi ngờ
- Phải nói rõ tình trạng
- Nhiều người không biết mình có vấn đề này
Người bị thấp khớp dạng thấp lâu năm cần được đánh giá kỹ vùng cổ.
Dấu hiệu nguy hiểm sau thủ thuật
- Chóng mặt dữ dội
- Nhìn đôi hoặc mờ mắt
- Nói khó hoặc nuốt khó
- Yếu nửa người
- Đau đầu dữ dội khác thường
Bất kỳ dấu hiệu nào trong nhóm này đều là lý do gọi cấp cứu ngay.
Khung thời gian xuất hiện
- Có thể ngay lập tức
- Có thể sau vài giờ
- Có thể sau vài ngày
- Nên theo dõi trong tuần đầu
- Nói với bác sĩ là vừa làm thủ thuật cổ
Nói rõ vừa làm thủ thuật vùng cổ giúp bác sĩ cấp cứu định hướng nhanh hơn.
Lựa chọn thay thế
- Vận động trị liệu
- Xoa bóp mô mềm
- Kỹ thuật vận động nhẹ nhàng
- Điều chỉnh tư thế làm việc
- Bài tập tăng sức cơ vùng cổ
Với phần lớn người đau cổ, các phương pháp này đủ để cải thiện.
Về tư thế làm việc
- Màn hình quá thấp là nguyên nhân phổ biến
- Nhìn điện thoại cúi cổ nhiều giờ
- Gối ngủ quá cao hoặc quá thấp
- Thay đổi tư thế thường xuyên
- Đây là gốc rễ ở nhiều người
Không sửa nguyên nhân thì đau sẽ quay lại dù làm thủ thuật gì.
Câu hỏi nên đặt trước khi đồng ý
- Có cách nào khác không
- Rủi ro của cách này là gì
- Anh chị được đào tạo ở đâu
- Có cần chụp phim trước không
- Nếu không hiệu quả thì sao
Người thực hiện có trách nhiệm trả lời rõ những câu này.
Về quyền từ chối
- Người bệnh luôn có quyền nói không
- Có thể yêu cầu phương pháp nhẹ hơn
- Không cần giải thích lý do
- Bị ép là dấu hiệu xấu
- Đi chỗ khác là lựa chọn hợp lý
Người thực hiện coi thường lo lắng của người bệnh là người nên tránh.
Về đau cổ kéo dài
- Cần được chẩn đoán nguyên nhân
- Không chỉ xử lý triệu chứng
- Đau kèm tê tay cần khám
- Đau kèm yếu tay là dấu hiệu nặng
- Chụp phim khi có chỉ định
Yếu tay đi kèm đau cổ là dấu hiệu chèn ép cần được khám ngay.
Đặt vấn đề cho đúng
- Không phải mọi thủ thuật cột sống đều nguy hiểm
- Vùng cổ cần cân nhắc riêng
- Cùng lợi ích thì chọn cách ít rủi ro
- Người thực hiện phải hỏi kỹ tiền sử
- Người bệnh có quyền chọn
Cách đặt vấn đề đúng là so sánh lợi ích với rủi ro cho từng người.
Cách nghĩ thực tế
- Tiếng kêu không phải bằng chứng đã chỉnh đúng
- Vùng cổ có động mạch đốt sống nên cần cẩn thận riêng
- Lợi ích tương đương các phương pháp nhẹ hơn
- Chóng mặt hay yếu nửa người sau thủ thuật là cấp cứu
- Người bệnh luôn có quyền từ chối
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế tư vấn y tế.
Câu hỏi thường gặp
Vặn cổ nghe tiếng kêu có phải là đã chỉnh đúng không?
Không. Tiếng kêu đến từ bọt khí trong dịch khớp, không phải bằng chứng xương đã về đúng vị trí. Không nghe tiếng cũng không có nghĩa là thất bại.
Rủi ro lớn nhất của nắn chỉnh cột sống cổ là gì?
Tổn thương động mạch đốt sống dẫn tới đột quỵ. Đây là biến cố rất hiếm nhưng rất nặng, nên vùng cổ luôn được xem xét khắt khe hơn vùng lưng.
Có cách nào khác cho đau cổ không?
Có. Vận động trị liệu, xoa bóp mô mềm, điều chỉnh tư thế làm việc và các kỹ thuật vận động nhẹ nhàng thường được ưu tiên trước.
Sau khi nắn cổ mà chóng mặt thì làm gì?
Đi khám ngay. Chóng mặt, nhìn đôi, nói khó, yếu nửa người hoặc đau đầu dữ dội sau thủ thuật vùng cổ là các dấu hiệu cần cấp cứu.