Thuốc nam cho trẻ nhỏ và người cao tuổi — hai nhóm cần cẩn thận nhất

Hai nhóm này chịu hậu quả nặng nhất khi một vị thuốc được dùng sai.

Vì sao trẻ khác người lớn

• Gan và thận chưa hoàn thiện
• Chuyển hoá thuốc khác
• Tỷ lệ nước trong cơ thể khác
• Hàng rào bảo vệ não chưa kín
• Không phải người lớn thu nhỏ

Chia đôi liều người lớn không tạo ra liều trẻ em an toàn.

Về việc quy đổi theo cân nặng

• Là cách làm phổ biến nhưng chưa đủ
• Không tính tới chức năng cơ quan
• Không tính tới độ nhạy khác nhau
• Cần người có chuyên môn tính
• Đừng tự tính ở nhà

Liều cho trẻ là việc của người có chuyên môn chứ không phải phép chia.

Về liều theo tuổi

• Trẻ sơ sinh khác trẻ tập đi
• Trẻ tập đi khác trẻ đi học
• Mỗi giai đoạn chuyển hoá khác nhau
• Cân nặng chỉ là một yếu tố
• Người có chuyên môn mới tính được

Một đứa trẻ sáu tháng và một đứa sáu tuổi khác nhau nhiều hơn chênh lệch cân nặng.

Về đắp lá cho trẻ

• Da trẻ mỏng hấp thu nhiều
• Đắp lên da tổn thương gây nhiễm khuẩn
• Nhiều ca nhiễm khuẩn nặng đã ghi nhận
• Không đắp lên vết bỏng
• Không đắp lên vết thương hở

Đắp lá lên vết bỏng của trẻ là sai lầm gây hậu quả nặng nhất trong nhóm này.

Về vết bỏng

• Xối nước mát là việc đầu tiên
• Không bôi bất cứ thứ gì lên
• Không đắp lá không bôi kem đánh răng
• Che bằng gạc sạch
• Đưa đi khám

Mọi thứ bôi lên vết bỏng đều làm việc điều trị sau đó khó khăn hơn.

Khi trẻ sốt

• Không trì hoãn việc khám
• Trẻ dưới ba tháng sốt là phải khám ngay
• Li bì hoặc bỏ bú là dấu hiệu nặng
• Co giật là cấp cứu
• Phát ban kèm sốt cần được xem

Thời gian là yếu tố quyết định với trẻ nhỏ bị bệnh cấp.

Sai lầm dân gian với trẻ

• Cho uống nước lá khi tiêu chảy
• Cạo gió cho trẻ nhỏ
• Đánh gió bằng bạc
• Cho ngậm mật ong dưới một tuổi
• Tự cắt lể

Mật ong cho trẻ dưới một tuổi có nguy cơ gây ngộ độc thịt nghiêm trọng.

Khi trẻ tiêu chảy

• Bù nước là việc quan trọng nhất
• Dùng dung dịch bù nước đúng cách
• Không tự cho uống nước lá cầm
• Cầm tiêu chảy có thể làm nặng thêm
• Đi khám khi có dấu hiệu mất nước

Mắt trũng, khóc không nước mắt và tiểu ít là dấu hiệu mất nước cần đi khám.

Vì sao người cao tuổi khác

• Chức năng thận giảm theo tuổi
• Gan chuyển hoá chậm hơn
• Thuốc thải chậm nên tích luỹ
• Cơ thể nhạy hơn với tác dụng phụ
• Cùng liều lại tác động mạnh hơn

Liều từng dùng tốt ở tuổi bốn mươi có thể quá cao ở tuổi bảy mươi.

Vấn đề dùng nhiều thuốc

• Người cao tuổi thường dùng nhiều loại
• Thêm thuốc nam là thêm biến số
• Nguy cơ tương tác tăng theo số thuốc
• Khó biết thứ nào gây phản ứng
• Cần rà soát định kỳ toàn bộ

Mang toàn bộ hộp thuốc đi khám là cách rà soát hiệu quả nhất.

Nhóm thuốc dễ tương tác

• Thuốc chống đông
• Thuốc huyết áp
• Thuốc tiểu đường
• Thuốc tim mạch
• Thuốc chống động kinh

Người dùng bất kỳ nhóm nào trong danh sách này phải hỏi trước khi thêm thuốc nam.

Về nguy cơ té ngã

• Một số vị gây buồn ngủ
• Một số gây chóng mặt
• Hạ huyết áp tư thế
• Té ngã ở người cao tuổi rất nặng
• Gãy xương hông khó hồi phục

Một cú ngã có thể thay đổi hoàn toàn khả năng tự chăm sóc của người cao tuổi.

Về chức năng thận

• Nhiều người cao tuổi giảm chức năng thận mà không biết
• Xét nghiệm mới phát hiện được
• Một số vị thuốc ảnh hưởng tới thận
• Cần kiểm tra trước khi dùng dài
• Theo dõi trong quá trình dùng

Xét nghiệm chức năng thận trước khi dùng dài ngày là bước đáng làm.

Cách trao đổi trong gia đình

• Người nhà hay mách bài thuốc
• Từ chối khéo không làm mất lòng
• Nói đã hỏi bác sĩ
• Đề nghị cùng đi khám
• Giữ quan hệ mà vẫn giữ an toàn

Đề nghị cùng đi hỏi bác sĩ thường dễ chấp nhận hơn là từ chối thẳng.

Cách nghĩ thực tế

• Trẻ không phải người lớn thu nhỏ
• Không đắp lá lên vết bỏng hay vết thương hở
• Trẻ sốt cao hoặc li bì phải đi khám ngay
• Người cao tuổi thải thuốc chậm nên dễ tích luỹ
• Mang toàn bộ thuốc đang dùng đi khám

Nội dung này mang tính thông tin chung; hai nhóm này luôn cần hỏi bác sĩ trước.

Câu hỏi thường gặp