Những cây thuốc nam quen thuộc và điều ít người để ý

Những cây này quen tới mức ít ai nghĩ chúng cũng có liều và có giới hạn.

Gừng

• Được dùng cho buồn nôn
• Có bằng chứng cho say tàu xe
• Có bằng chứng cho nghén nhẹ
• Liều cao ảnh hưởng đông máu
• Người dùng chống đông cần hỏi bác sĩ

Đây là một trong số ít cây có bằng chứng tương đối rõ cho một chỉ định cụ thể.

Nghệ

• Được nghiên cứu rất nhiều
• Hấp thu kém khi dùng đơn thuần
• Kết quả nghiên cứu còn chưa nhất quán
• Không thay thế điều trị loét
• Liều cao có thể gây khó chịu dạ dày

Nghịch lý của nghệ là được nghiên cứu nhiều mà kết luận vẫn chưa chắc chắn.

Về vấn đề hấp thu

• Hoạt chất chính hấp thu kém
• Bị chuyển hoá nhanh
• Nồng độ trong máu thấp
• Đây là giới hạn thật
• Các dạng bào chế đang tìm cách khắc phục

Uống nhiều bột nghệ không đồng nghĩa có nhiều hoạt chất vào máu.

Về nghệ và thuốc chống đông

• Nghệ liều cao có thể ảnh hưởng đông máu
• Người dùng chống đông cần hỏi bác sĩ
• Báo trước khi phẫu thuật
• Báo trước khi nhổ răng
• Dùng như gia vị thì không đáng lo

Ranh giới nằm ở chỗ dùng như gia vị hay dùng như thực phẩm bổ sung liều cao.

Tía tô

• Dùng cho cảm lạnh trong dân gian
• Có tinh dầu nên không sắc lâu
• Thường dùng lá tươi
• Bằng chứng còn hạn chế
• Là rau ăn nên dùng lượng thường thì an toàn

Với tía tô, dùng như rau trong bữa ăn là cách an toàn nhất.

Rau má

• Dùng cho làm mát và vết thương
• Có nghiên cứu về lành vết thương
• Không nên dùng liều cao kéo dài
• Đã có báo cáo ảnh hưởng gan
• Cần có khoảng nghỉ

Uống rau má thay nước lọc hằng ngày là thói quen nên xem lại.

Diếp cá

• Dùng trong dân gian cho nhiều mục đích
• Mùi đặc trưng do tinh dầu
• Thường dùng tươi
• Bằng chứng còn ít
• Dùng như rau thì an toàn

Phần lớn công dụng được nhắc tới vẫn ở mức kinh nghiệm chứ chưa có nghiên cứu mạnh.

Đinh lăng

• Rễ được dùng làm thuốc bổ
• Lá dùng làm rau
• Cây phải đủ tuổi mới dùng rễ
• Liều cao có thể gây mệt và chóng mặt
• Không phải dùng càng nhiều càng tốt

Rễ đinh lăng non không có giá trị tương đương rễ cây nhiều năm.

Ngải cứu

• Dùng trong nhiều bài thuốc dân gian
• Liều cao ảnh hưởng tới tử cung
• Phụ nữ mang thai cần hỏi bác sĩ
• Dùng nhiều kéo dài ảnh hưởng thần kinh
• Cũng dùng trong cứu ngải

Đây là cây mà ranh giới giữa liều dùng và liều gây hại khá gần.

Sả

• Dùng làm gia vị và xông
• Tinh dầu có thể gây kích ứng da
• Pha loãng trước khi dùng ngoài
• Cẩn thận khi xông cho người có hen
• Không nhỏ tinh dầu nguyên chất lên da

Tinh dầu nguyên chất luôn cần pha loãng trước khi tiếp xúc da.

Lá lốt

• Dùng làm rau và làm thuốc
• Dân gian dùng cho đau khớp
• Bằng chứng hạn chế
• Dùng làm rau thì an toàn
• Không thay thế điều trị khớp

Đau khớp kéo dài cần được chẩn đoán nguyên nhân chứ không chỉ xử lý triệu chứng.

Về kiểu dùng thay nước lọc

• Là kiểu dùng dài ngày liều cao
• Cơ thể tiếp xúc liên tục
• Tích luỹ ảnh hưởng gan thận
• Khác hẳn dùng theo đợt
• Nên có khoảng nghỉ

Cái làm nên vấn đề là sự liên tục chứ không phải bản thân cây.

Về kết hợp nhiều loại

• Càng nhiều loại càng khó dự đoán
• Tương tác giữa các vị
• Khó biết vị nào gây phản ứng
• Nên đơn giản hoá
• Bài thuốc có kê thì theo bài

Trộn nhiều thứ nghe được mách vào cùng một ấm là cách làm nên tránh.

Dấu hiệu cần dừng

• Buồn nôn hoặc đau bụng
• Phát ban hoặc ngứa
• Vàng da hoặc nước tiểu sẫm
• Mệt mỏi bất thường
• Bất kỳ triệu chứng mới nào

Vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu là dấu hiệu gan cần được kiểm tra ngay.

Nói với bác sĩ

• Kể cả khi chỉ là cây quen thuộc
• Nhất là trước khi phẫu thuật
• Nhất là khi đang dùng nhiều thuốc
• Mang theo mẫu hoặc ảnh
• Không giấu vì sợ bị mắng

Bác sĩ cần biết đầy đủ mới giải thích được các kết quả xét nghiệm bất thường.

Cách nghĩ thực tế

• Cây quen thuộc vẫn có liều và giới hạn
• Dùng như rau khác hẳn dùng như thuốc
• Uống thay nước lọc là kiểu dùng cần xem lại
• Vàng da hoặc mệt bất thường là dấu hiệu dừng ngay
• Luôn nói với bác sĩ về mọi thứ đang dùng

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi liều dùng hãy hỏi thầy thuốc có chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp