Khâu sắc thuốc thường bị coi là việc phụ, trong khi nó quyết định một phần kết quả.
Vì sao dụng cụ quan trọng
- Nồi sắt và nhôm có thể phản ứng
- Làm thay đổi tính chất nước thuốc
- Nồi đất là lựa chọn truyền thống
- Nồi men hoặc thuỷ tinh cũng được
- Ấm sắc điện có bộ phận phù hợp
Đây không phải mê tín mà là vấn đề hoá học vật liệu.
Về nước
- Dùng nước sạch
- Lượng nước theo hướng dẫn
- Ngập mặt thuốc là nguyên tắc chung
- Quá ít thì cháy
- Quá nhiều thì loãng
Lượng nước cụ thể nên hỏi người kê thang thay vì ước chừng.
Ngâm trước khi sắc
- Giúp hoạt chất ra dễ hơn
- Thường ngâm nước lạnh
- Không ngâm quá lâu gây hỏng
- Không đổ nước ngâm đi
- Là bước nhiều người bỏ qua
Nước ngâm đã chứa một phần hoạt chất nên không đổ đi.
Về lượng thuốc mỗi thang
- Một thang là một liều đã cân sẵn
- Không tự thêm bớt vị
- Không gộp hai thang vào một ấm
- Không chia một thang làm hai ngày
- Hỏi lại người kê nếu thấy khác thường
Thang thuốc đã được cân theo tỷ lệ nên tự thêm bớt là phá vỡ tỷ lệ đó.
Về lửa
- Đun sôi rồi hạ nhỏ lửa
- Giữ sôi lăn tăn
- Không để sôi mạnh trào ra
- Không để cạn cháy
- Canh chừng trong lúc sắc
Thuốc cháy thì phải bỏ chứ không thêm nước sắc tiếp.
Về thời gian
- Tuỳ loại vị thuốc
- Vị bổ thường sắc lâu hơn
- Vị có tinh dầu sắc ngắn
- Vị khoáng vật sắc trước
- Làm theo hướng dẫn cụ thể
Chính vì thời gian khác nhau mà có quy tắc cho vị nào vào trước vị nào sau.
Vị cho vào sau
- Các vị có tinh dầu bay hơi
- Cho vào những phút cuối
- Sắc lâu làm mất tác dụng
- Người kê sẽ dặn rõ
- Đừng bỏ gói riêng vào cùng lúc
Gói được để riêng trong thang là có lý do, không phải để cho gọn.
Về mùi vị nước thuốc
- Đắng là chuyện bình thường
- Không tự pha thêm đường
- Đường có thể ảnh hưởng tới bài thuốc
- Uống một hơi rồi tráng nước lọc
- Hỏi người kê nếu không uống nổi
Pha thêm đường cho dễ uống là việc nên hỏi người kê trước chứ không tự làm.
Sắc mấy nước
- Thường sắc hai tới ba nước
- Gộp các nước lại
- Chia uống trong ngày
- Nước sau loãng hơn nước đầu
- Gộp cho đều nồng độ
Uống riêng từng nước làm liều không đều giữa các lần.
Sai lầm thường gặp
- Dùng nồi kim loại
- Bỏ qua bước ngâm
- Cho tất cả các vị vào cùng lúc
- Để cạn cháy rồi thêm nước
- Uống riêng từng nước sắc
Những sai lầm này đều làm giảm hiệu quả của thang thuốc.
Uống vào lúc nào
- Tuỳ bài thuốc và mục đích
- Một số uống trước ăn
- Một số uống sau ăn
- Hỏi rõ người kê
- Giữ đúng giờ đều đặn
Uống đều giờ giúp nồng độ ổn định hơn là uống khi nhớ ra.
Về nhiệt độ khi uống
- Thường uống ấm
- Một số bài dặn uống nguội
- Không uống quá nóng
- Hâm lại nếu đã nguội lạnh
- Không hâm đi hâm lại nhiều lần
Hâm nhiều lần vừa mất chất vừa dễ hỏng.
Bảo quản nước thuốc
- Nên uống trong ngày
- Để ngăn mát nếu cần giữ
- Đậy kín
- Bỏ khi có mùi chua hoặc váng
- Không để ngoài nhiệt độ phòng qua đêm
Nước thuốc lên men là dấu hiệu phải bỏ chứ không đun lại.
Dạng cao
- Cô đặc từ nước sắc
- Tiện bảo quản và mang đi
- Liều tính khác nước sắc
- Hỏi rõ cách dùng
- Chọn nơi làm có uy tín
Cao cô đặc nên sai một chút về lượng là sai nhiều về liều.
Dạng viên hoàn
- Tiện dùng hằng ngày
- Hấp thu chậm hơn
- Thường dùng cho bài bổ dài ngày
- Kiểm tra nguồn gốc
- Cẩn thận hàng trộn tân dược
Viên hoàn không nhãn mác là nhóm hay bị trộn tân dược nhất.
Dạng ngâm rượu
- Rượu chiết cả hoạt chất lẫn chất độc
- Nhầm loài là ngộ độc nặng
- Không ngâm cây lạ
- Không ngâm động vật lạ
- Nhiều ca tử vong đã ghi nhận
Rượu ngâm cây không rõ loài là nguyên nhân ngộ độc tập thể mỗi dịp lễ tết.
Dạng xông và tắm
- Dùng ngoài da hoặc xông hơi
- Cẩn thận bỏng do hơi nóng
- Không xông cho trẻ nhỏ
- Không xông khi đang sốt cao
- Thử vùng nhỏ nếu da nhạy cảm
Bỏng do xông hơi là tai nạn thường gặp và hoàn toàn phòng được.
Cách nghĩ thực tế
- Dụng cụ sắc ảnh hưởng tới chất lượng nước thuốc
- Thời gian sắc khác nhau tuỳ vị
- Gộp các nước sắc để liều đều
- Nước thuốc nên uống trong ngày
- Rượu ngâm cây lạ là rủi ro nghiêm trọng
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy làm theo hướng dẫn của người kê thang.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nên sắc thuốc bằng nồi đất hoặc nồi men?
Vì nồi kim loại như sắt hoặc nhôm có thể phản ứng với một số thành phần trong thuốc, làm thay đổi tính chất nước thuốc.
Sắc bao lâu là đủ?
Tuỳ bài thuốc. Vị bổ thường sắc lâu hơn, vị có tinh dầu thường cho vào sau và sắc ngắn. Hãy làm theo hướng dẫn cụ thể của người kê.
Nước thuốc để được bao lâu?
Nên uống trong ngày. Để lâu ở nhiệt độ phòng dễ hỏng, nếu cần giữ thì để ngăn mát và hâm lại trước khi uống.
Ngâm rượu thuốc có an toàn không?
Cần rất cẩn thận. Rượu chiết được cả hoạt chất lẫn chất độc, và nhiều ca ngộ độc nặng đến từ rượu ngâm cây không rõ loài.