An toàn trong châm cứu — biến chứng và cách phòng

Phần lớn biến chứng nghiêm trọng đều bắt nguồn từ người thực hiện thiếu chuyên môn.

Phản ứng nhẹ thường gặp

• Bầm tím nhỏ tại chỗ châm
• Đau nhẹ sau khi rút kim
• Mệt sau buổi trị liệu
• Chóng mặt thoáng qua
• Thường tự hết

Những phản ứng này khá thường gặp và không đáng lo nếu tự hết nhanh.

Phản ứng ngất do châm

• Chóng mặt, vã mồ hôi, buồn nôn
• Hay gặp ở buổi đầu
• Nhất là khi đói hoặc mệt
• Cần được xử lý ngay
• Báo sớm khi thấy khó chịu

Nói ngay khi thấy chóng mặt giúp xử lý trước khi ngất.

Tràn khí màng phổi

• Biến chứng nghiêm trọng nhất
• Do châm quá sâu ở vùng ngực và lưng trên
• Gây khó thở và đau ngực
• Có thể xuất hiện muộn vài giờ
• Cần cấp cứu ngay

Người gầy có thành ngực mỏng nên nguy cơ cao hơn.

Dấu hiệu tràn khí màng phổi

• Khó thở tăng dần
• Đau ngực một bên
• Đau tăng khi hít sâu
• Có thể xuất hiện sau vài giờ
• Đi cấp cứu và nói rõ vừa châm cứu

Nói rõ vừa châm cứu ở vùng nào giúp bác sĩ cấp cứu nghĩ đúng hướng ngay.

Nhiễm khuẩn

• Do kim không vô trùng
• Hoặc không sát khuẩn da
• Có thể tại chỗ hoặc lan rộng
• Nguy cơ cao hơn ở người suy giảm miễn dịch
• Hoàn toàn phòng được

Kim dùng một lần và sát khuẩn da loại bỏ gần như toàn bộ nguy cơ này.

Lây bệnh qua đường máu

• Xảy ra khi dùng lại kim
• Đã có những vụ lây viêm gan được ghi nhận
• Hoàn toàn phòng được bằng kim dùng một lần
• Không có ngoại lệ nào
• Thấy dùng lại kim thì rời đi ngay

Đây là rủi ro không bao giờ nên tồn tại trong thực hành hiện nay.

Bỏ sót kim

• Quên rút một kim
• Xảy ra khi không đếm lại
• Đếm kim trước và sau là quy trình chuẩn
• Người bệnh cũng có thể để ý
• Kiểm tra lại trước khi mặc áo

Cơ sở nghiêm túc luôn đếm lại số kim trước khi cho người bệnh ra về.

Tổn thương thần kinh và mạch máu

• Hiếm nhưng đã được báo cáo
• Do châm sai vị trí hoặc quá sâu
• Gây tê bì hoặc yếu kéo dài
• Cần biết giải phẫu để phòng
• Báo ngay nếu có tê kéo dài

Tê bì kéo dài sau châm là dấu hiệu cần được khám.

Bỏng do cứu ngải

• Xảy ra khi hơ quá gần hoặc quá lâu
• Nguy cơ cao hơn ở người giảm cảm giác
• Người tiểu đường cần đặc biệt chú ý
• Báo ngay khi thấy nóng rát
• Không để một mình khi đang cứu

Người có biến chứng thần kinh do tiểu đường có thể bị bỏng mà không cảm thấy.

Ai có nguy cơ cao hơn

• Người dùng thuốc chống đông
• Người rối loạn đông máu
• Người suy giảm miễn dịch
• Người giảm cảm giác
• Người gầy ở vùng ngực lưng

Người dùng thuốc chống đông dễ bầm tím và chảy máu hơn nhiều.

Về phụ nữ mang thai

• Một số vị trí được khuyến cáo tránh
• Cần nói rõ đang mang thai
• Chọn người có kinh nghiệm với thai kỳ
• Hỏi bác sĩ sản trước
• Không tự ý làm tại nhà

Luôn nói rõ mình đang mang thai ngay từ đầu buổi khám.

Về người đặt máy tạo nhịp

• Cần tránh điện châm
• Dòng điện có thể ảnh hưởng thiết bị
• Nói rõ trước khi làm
• Châm thường có thể vẫn làm được
• Hỏi bác sĩ tim mạch

Điện châm là phương pháp cần tránh ở người có máy tạo nhịp.

Tiêu chuẩn của một cơ sở an toàn

• Người hành nghề có chứng chỉ
• Kim vô trùng đóng gói riêng
• Mở gói trước mặt người bệnh
• Có hộp đựng kim đã dùng
• Sát khuẩn da trước khi châm

Mở gói kim trước mặt người bệnh là việc nên thấy ở mọi cơ sở.

Dấu hiệu nên rời đi

• Kim được dùng lại
• Không sát khuẩn da
• Không hỏi bệnh sử
• Không có chứng chỉ hành nghề
• Hứa chữa khỏi mọi bệnh

Không hỏi gì mà châm ngay là dấu hiệu rõ ràng nhất của thiếu chuyên môn.

Dấu hiệu cần đi khám sau khi châm

• Khó thở hoặc đau ngực
• Sốt
• Sưng nóng đỏ tại chỗ châm
• Tê bì hoặc yếu kéo dài
• Bất kỳ triệu chứng nào tăng dần

Khó thở sau châm cứu là tình huống cần đi cấp cứu chứ không chờ.

Cách nghĩ thực tế

• Biến chứng nghiêm trọng hiếm nhưng có thật
• Tràn khí màng phổi là biến chứng nặng nhất và phòng được
• Kim phải vô trùng dùng một lần không ngoại lệ
• Nói rõ nếu đang dùng chống đông hoặc mang thai
• Khó thở sau châm là tình huống cấp cứu

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy đi cấp cứu khi có dấu hiệu khó thở.

Câu hỏi thường gặp