Đây là chủ đề mà cả hai phía đều hay nói quá lên theo hướng của mình.
Câu hỏi nên đặt đúng
- Không hỏi châm cứu có hiệu quả không
- Mà hỏi hiệu quả cho chỉ định nào
- Ở mức độ nào
- So với cái gì
- Đây mới là câu trả lời được
Hỏi châm cứu có hiệu quả không cũng mơ hồ như hỏi phẫu thuật có hiệu quả không.
Nơi bằng chứng tương đối rõ
- Một số loại đau mạn tính
- Đau lưng và đau cổ vai gáy
- Một số dạng đau đầu
- Buồn nôn sau phẫu thuật
- Buồn nôn do hoá trị
Buồn nôn sau phẫu thuật là chỉ định có bằng chứng khá nhất quán.
Mức độ hiệu quả
- Thường là cải thiện vừa phải
- Không phải khỏi hoàn toàn
- Hơn không làm gì
- Nhưng chênh lệch với giả châm thường nhỏ
- Là điểm gây tranh cãi nhiều nhất
Chênh lệch nhỏ so với giả châm là điểm mà cả hai phía diễn giải khác nhau.
Vấn đề giả châm
- Dùng kim không xuyên da
- Hoặc châm nông ở vị trí không phải huyệt
- Nhưng vẫn có tác động lên da
- Nên không phải giả dược trung tính
- Làm chênh lệch bị thu hẹp
Chạm kim lên da dù không xuyên vẫn tạo ra tác động sinh lý nào đó.
Hai cách diễn giải cùng dữ liệu
- Một bên nói chênh lệch nhỏ nghĩa là tác dụng chủ yếu do kỳ vọng
- Bên kia nói giả châm cũng có tác dụng nên chênh lệch nhỏ là hợp lý
- Cả hai đều dựa trên cùng số liệu
- Tranh luận vẫn chưa kết thúc
- Người đọc nên biết cả hai cách
Khi cùng một dữ liệu cho hai cách đọc thì nên biết cả hai chứ không chọn một.
Vấn đề làm mù nghiên cứu
- Người thực hiện luôn biết mình đang làm gì
- Không thể làm mù được người châm
- Ảnh hưởng tới cách họ tương tác
- Là giới hạn không tránh được
- Cũng gặp ở nhiều can thiệp thủ thuật khác
Phẫu thuật cũng gặp cùng vấn đề này chứ không riêng châm cứu.
Vì sao kết quả các nghiên cứu khác nhau
- Khác nhau về cách chọn huyệt
- Khác về số buổi và tần suất
- Khác về kỹ thuật kích thích
- Khác về nhóm đối chứng
- Khó so sánh trực tiếp
Hai nghiên cứu cùng gọi là châm cứu có thể làm hai việc khá khác nhau.
Về tác dụng của bối cảnh
- Thời gian dành cho người bệnh
- Sự quan tâm và lắng nghe
- Kỳ vọng của người bệnh
- Đều ảnh hưởng tới kết quả
- Không có nghĩa là lừa dối
Tác dụng của bối cảnh là thật và có ở mọi hình thức chăm sóc y tế.
Về cơ chế sinh học
- Có nghiên cứu về giải phóng chất giảm đau nội sinh
- Có nghiên cứu về tác động lên thần kinh
- Có nghiên cứu hình ảnh não
- Kết quả chưa thống nhất
- Chưa giải thích được đầy đủ
Có cơ chế được đề xuất nhưng chưa có lời giải thích được mọi người chấp nhận.
Nơi bằng chứng yếu
- Nhiều chỉ định được quảng cáo mà thiếu dữ liệu
- Bệnh mạn tính nặng
- Bệnh nội khoa phức tạp
- Các tuyên bố về tăng cường miễn dịch
- Cần rất thận trọng
Danh sách chỉ định được quảng cáo dài hơn nhiều so với danh sách có bằng chứng.
Cảnh giác với tuyên bố quá mức
- Chữa được ung thư
- Thay thế được thuốc bệnh mạn tính
- Chữa được vô sinh chắc chắn
- Đều không có cơ sở
- Là dấu hiệu nên tìm nơi khác
Không có tuyên bố nào trong nhóm này được hỗ trợ bởi bằng chứng.
Cách đọc một nghiên cứu về châm cứu
- Chỉ định là gì
- Nhóm đối chứng là gì
- Bao nhiêu buổi và trong bao lâu
- Đo kết quả bằng gì
- Theo dõi bao lâu sau khi kết thúc
Theo dõi sau khi kết thúc cho biết hiệu quả có duy trì hay không.
Về tác dụng kéo dài
- Một số nghiên cứu cho thấy hiệu quả giảm dần sau khi ngừng
- Có thể cần duy trì
- Hỏi về kế hoạch duy trì
- Cân nhắc chi phí dài hạn
- Là yếu tố thực tế
Hỏi trước về việc có phải duy trì lâu dài hay không giúp tính được chi phí thật.
Đặt kỳ vọng hợp lý
- Là lựa chọn bổ sung chứ không thay thế
- Có thể giúp giảm triệu chứng ở một số người
- Không hiệu quả với tất cả
- Đặt mốc đánh giá lại
- Dừng nếu không cải thiện
Đặt mốc đánh giá rõ giúp không kéo dài một phương pháp không có tác dụng với mình.
Cách nghĩ thực tế
- Hỏi hiệu quả cho chỉ định nào chứ không hỏi chung chung
- Bằng chứng rõ nhất ở một số loại đau và buồn nôn
- Vấn đề giả châm làm việc diễn giải phức tạp
- Nhiều chỉ định được quảng cáo mà thiếu dữ liệu
- Xem đây là lựa chọn bổ sung chứ không thay thế
Nội dung này mang tính thông tin chung và không thay thế tư vấn y tế.
Câu hỏi thường gặp
Châm cứu có bằng chứng mạnh nhất cho chỉ định nào?
Bằng chứng tương đối rõ nhất ở một số loại đau mạn tính và ở buồn nôn sau phẫu thuật hoặc do hoá trị. Với nhiều chỉ định khác thì bằng chứng còn yếu.
Giả châm là gì và vì sao nó gây tranh cãi?
Là cách tạo nhóm đối chứng bằng kim giả hoặc châm sai vị trí. Tranh cãi nằm ở chỗ giả châm cũng có thể gây tác động nên không phải giả dược thật sự trung tính.
Vì sao kết quả các nghiên cứu khác nhau nhiều?
Vì khác nhau về cách chọn huyệt, số buổi, kỹ thuật, nhóm đối chứng và chỉ định. Những khác biệt này làm kết quả khó so sánh trực tiếp.
Nên kỳ vọng thế nào cho đúng?
Nên xem đây là một lựa chọn bổ sung có thể giúp giảm triệu chứng ở một số người, chứ không phải phương pháp thay thế điều trị chính.