Bốn bước này là cách thu thập thông tin, và giá trị của chúng nằm ở việc kết hợp lại.
Vọng chẩn là quan sát
- Quan sát sắc mặt và thần thái
- Quan sát dáng đi và tư thế
- Quan sát da và tóc
- Quan sát lưỡi
- Bắt đầu ngay khi người bệnh bước vào
Thầy thuốc bắt đầu quan sát từ lúc người bệnh còn chưa ngồi xuống.
Xem lưỡi
- Quan sát màu của thân lưỡi
- Quan sát lớp phủ trên lưỡi
- Quan sát hình dạng và độ ẩm
- Là quan sát lâm sàng có hệ thống
- Nhưng bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố
Uống cà phê hoặc hút thuốc trước khi khám làm lớp phủ lưỡi đổi màu.
Những gì ảnh hưởng tới lưỡi
- Thức ăn và đồ uống có màu
- Hút thuốc
- Đánh lưỡi trước khi khám
- Một số thuốc
- Nên nói với thầy thuốc
Không nên đánh lưỡi hay ăn đồ có màu ngay trước khi đi khám.
Văn chẩn là nghe và ngửi
- Nghe giọng nói và hơi thở
- Nghe tiếng ho
- Ngửi mùi cơ thể
- Là phần ít được nhắc tới
- Nhưng vẫn nằm trong quy trình
Cách nói yếu hay khoẻ cũng là thông tin trong khung này.
Vấn chẩn là hỏi bệnh
- Hỏi rất chi tiết
- Về ăn, ngủ, đại tiểu tiện
- Về cảm giác nóng lạnh
- Về hoàn cảnh sống và công việc
- Là phần quan trọng nhất
Phần hỏi bệnh thường chiếm nhiều thời gian nhất và cũng cho nhiều thông tin nhất.
Vì sao hỏi kỹ về sinh hoạt
- Đông y coi trọng bối cảnh sống
- Ăn uống và giấc ngủ là thông tin chính
- Cả trạng thái tinh thần
- Cả thời tiết và mùa
- Tất cả đưa vào bức tranh chung
Được hỏi kỹ về đời sống là điều nhiều người bệnh thấy khác biệt so với khám thông thường.
Thiết chẩn là sờ nắn
- Sờ vùng bụng
- Sờ tay chân xem nóng lạnh
- Ấn các điểm trên cơ thể
- Bắt mạch
- Là bước tiếp xúc trực tiếp
Sờ để cảm nhận nhiệt độ tay chân là một quan sát đơn giản mà có thông tin.
Về bắt mạch
- Bắt ở cổ tay hai bên
- Phân biệt nhiều đặc tính của mạch
- Là kỹ năng cần nhiều năm rèn
- Một nguồn thông tin trong bốn nguồn
- Không phải công cụ chẩn đoán độc lập
Bắt mạch là một trong bốn nguồn chứ không phải nguồn quyết định duy nhất.
Vấn đề nhất quán khi bắt mạch
- Hai thầy thuốc có thể mô tả khác nhau
- Đã được nghiên cứu và đo
- Mức nhất quán không cao như mong đợi
- Đào tạo chuẩn giúp cải thiện
- Là vấn đề được thừa nhận trong ngành
Đây là điểm mà chính giới đông y cũng đang tìm cách chuẩn hoá.
Cảnh giác với khẳng định quá mức
- Bắt mạch không chẩn đoán được ung thư
- Không xác định được giới tính thai
- Không thay được xét nghiệm
- Khẳng định như vậy là dấu hiệu đáng nghi
- Nên tìm nơi khác
Người nói bắt mạch biết được mọi thứ là người nên tránh.
Sức mạnh nằm ở kết hợp
- Bốn bước bổ sung cho nhau
- Không bước nào đủ một mình
- Thông tin được tổng hợp
- Thành một hội chứng
- Đây là nguyên tắc của phương pháp
Thầy thuốc chỉ bắt mạch rồi kê đơn ngay là đã bỏ qua ba phần tư quy trình.
Giới hạn của tứ chẩn
- Không phát hiện được tổn thương cần hình ảnh học
- Không đo được chỉ số sinh hoá
- Không phát hiện được giai đoạn sớm nhiều bệnh
- Không thay được xét nghiệm
- Cần khám tây y song song khi nghi ngờ
Không có cách khám nào bằng tay phát hiện được một khối u nhỏ bên trong.
Khi nào cần khám tây y song song
- Sụt cân không rõ nguyên nhân
- Sốt kéo dài
- Đau tăng dần
- Chảy máu bất thường
- Bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào
Những dấu hiệu này cần được chẩn đoán bằng công cụ hiện đại.
Chuẩn bị trước khi đi khám đông y
- Không đánh lưỡi ngay trước khi khám
- Tránh đồ ăn uống có màu
- Mang theo kết quả xét nghiệm nếu có
- Ghi lại triệu chứng theo ngày
- Kể cả thuốc tây đang dùng
Mang theo kết quả xét nghiệm giúp thầy thuốc có thêm thông tin chứ không thừa.
Nói về thuốc tây đang dùng
- Rất quan trọng
- Để tránh tương tác
- Thầy thuốc cần biết
- Không giấu vì ngại
- Là trách nhiệm của người bệnh
Giấu thuốc tây đang dùng làm thầy thuốc quyết định trên thông tin thiếu.
Cách nghĩ thực tế
- Tứ chẩn là bốn cách thu thập thông tin bổ sung nhau
- Bắt mạch là một nguồn chứ không phải nguồn duy nhất
- Nói bắt mạch biết mọi thứ là khẳng định quá mức
- Tứ chẩn không thay được xét nghiệm và hình ảnh học
- Luôn kể về thuốc tây đang dùng
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy khám tây y khi có dấu hiệu cảnh báo.
Câu hỏi thường gặp
Tứ chẩn gồm những gì?
Gồm vọng là quan sát, văn là nghe và ngửi, vấn là hỏi bệnh sử, và thiết là sờ nắn cùng bắt mạch. Bốn bước này bổ sung cho nhau.
Xem lưỡi có ý nghĩa gì?
Thầy thuốc quan sát màu sắc, hình dạng và lớp phủ trên lưỡi như một chỉ dấu tổng thể. Đây là quan sát lâm sàng chứ không phải xét nghiệm.
Bắt mạch có xác định được bệnh không?
Nó là một nguồn thông tin trong bốn nguồn, không phải công cụ chẩn đoán độc lập. Mức nhất quán giữa các thầy thuốc cũng là vấn đề đã được nghiên cứu.
Tứ chẩn có thay được xét nghiệm không?
Không. Nó không phát hiện được những gì cần hình ảnh học hay xét nghiệm máu. Với bệnh nghi ngờ nghiêm trọng vẫn cần khám tây y.