Thuốc bổ trong đông y — vì sao không phải ai cũng nên uống

Chữ bổ là một trong những chữ bị hiểu sai nhiều nhất trong đông y.

Bổ trong đông y nghĩa là gì

• Bù cho phần đang thiếu
• Dùng khi có tình trạng hư
• Không phải dùng cho mọi người
• Không phải càng nhiều càng tốt
• Là khái niệm có điều kiện

Bù cho cái không thiếu là tạo ra mất cân bằng mới.

Vì sao người không hư không nên dùng

• Gây mất cân bằng theo lý luận đông y
• Có thể gây các triệu chứng mới
• Tốn kém không cần thiết
• Có thể tương tác với thuốc đang dùng
• Che lấp vấn đề thật cần khám

Điểm cuối là điều đáng lo nhất trong danh sách này.

Dấu hiệu dùng sai

• Bứt rứt khó ngủ
• Nóng trong và khô miệng
• Chảy máu cam
• Đầy bụng khó tiêu
• Mụn nhọt xuất hiện

Những dấu hiệu này thường bị hiểu nhầm là thuốc đang phát huy tác dụng.

Về cách hiểu công hiệu

• Không phải mọi phản ứng đều là tốt
• Triệu chứng mới cần được xem xét
• Hỏi lại người kê
• Đừng cố chịu đựng
• Dừng và đi hỏi là hợp lý

Cách hiểu rằng khó chịu là thuốc đang công đã dẫn tới nhiều ca dùng quá lâu.

Khi đang bệnh cấp

• Đang sốt thì tránh
• Đang nhiễm khuẩn cấp thì tránh
• Đang tiêu chảy cấp thì tránh
• Xử lý vấn đề cấp trước
• Bổ sau khi đã ổn

Đây là nguyên tắc được nhắc tới rõ trong chính y văn cổ truyền.

Về quan niệm bổ thì không hại

• Chữ bổ tạo cảm giác an toàn tuyệt đối
• Khiến người ta không đọc chống chỉ định
• Khiến người ta dùng quá lâu
• Khiến người ta không báo bác sĩ
• Đây là gốc của nhiều ca dùng sai

Cảm giác an toàn do một chữ mang lại là thứ đáng cảnh giác nhất.

Người tăng huyết áp

• Một số vị bổ có thể làm tăng huyết áp
• Cam thảo liều cao gây giữ nước
• Cần theo dõi huyết áp khi dùng
• Báo cho bác sĩ tim mạch
• Không tự dừng thuốc huyết áp

Theo dõi huyết áp tại nhà trong thời gian dùng là việc nên làm.

Người tiểu đường

• Một số vị ảnh hưởng đường huyết
• Nhiều chế phẩm bổ có thêm đường
• Cao và mật ong làm tăng đường huyết
• Theo dõi đường huyết khi dùng
• Hỏi bác sĩ nội tiết

Dạng cao và dạng ngâm mật ong là nhóm cần chú ý nhất về lượng đường.

Người bệnh gan thận

• Cơ quan thải thuốc đang yếu
• Dễ tích luỹ
• Cần xét nghiệm trước
• Cần theo dõi trong quá trình dùng
• Hỏi bác sĩ chuyên khoa

Người đã có bệnh gan thận cần được đánh giá trước chứ không dùng thử.

Người đang điều trị ung thư

• Phải nói với bác sĩ điều trị
• Một số vị ảnh hưởng tới hoá trị
• Có thể ảnh hưởng tới xạ trị
• Không tự thêm bất cứ thứ gì
• Không bỏ điều trị đang có

Đây là nhóm mà việc tự thêm thuốc có hậu quả nghiêm trọng nhất.

Phụ nữ mang thai

• Nhiều vị có chống chỉ định
• Không tự dùng theo lời mách
• Hỏi bác sĩ sản trước
• Kể cả vị được coi là bổ
• Giai đoạn đầu thai kỳ cần cẩn thận nhất

Lời mách trong thai kỳ cần được kiểm chứng kỹ hơn bất kỳ lúc nào khác.

Về sản phẩm cao cấp

• Giá cao không đồng nghĩa hợp với mình
• Vẫn cần hỏi có phù hợp không
• Vẫn có chống chỉ định
• Hàng giả nhiều ở phân khúc này
• Kiểm nguồn gốc kỹ

Phân khúc cao cấp là nơi hàng giả xuất hiện nhiều nhất vì lợi nhuận lớn.

Về quà biếu

• Không dùng chỉ vì là quà quý
• Xem thành phần trước
• Hỏi có hợp với mình không
• Người cao tuổi nhận quà cần cẩn thận hơn
• Có thể từ chối khéo

Người cao tuổi hay ngại từ chối quà nên gia đình cần để ý giúp.

Về thời gian dùng

• Dùng theo đợt có kết thúc
• Đánh giá lại sau mỗi đợt
• Không dùng liên tục nhiều năm
• Có khoảng nghỉ
• Hỏi rõ thời gian khi được kê

Thuốc bổ không phải thứ uống mãi mà không cần xem lại.

Câu hỏi nên đặt

• Tôi có cần bổ không
• Bổ phần nào
• Dùng bao lâu
• Có ảnh hưởng gì tới thuốc đang uống
• Dấu hiệu nào thì dừng

Câu hỏi đầu tiên là câu quan trọng nhất và ít người hỏi nhất.

Cách nghĩ thực tế

• Bổ là bù cho phần thiếu chứ không phải dùng cho mọi người
• Đang sốt hay nhiễm khuẩn cấp thì tránh
• Bứt rứt khó ngủ sau khi dùng là dấu hiệu nên dừng
• Người điều trị ung thư phải báo bác sĩ trước
• Quà quý vẫn cần hỏi xem có hợp không

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy hỏi thầy thuốc trước khi dùng.

Câu hỏi thường gặp