Chất lượng vị thuốc bắc — điều quyết định mà ít người hỏi tới

Đây là khâu quyết định hiệu quả nhưng người mua gần như không có cách tự kiểm.

Vì sao chất lượng quan trọng

• Hàm lượng hoạt chất quyết định tác dụng
• Cùng bài thuốc mà vị kém thì không hiệu quả
• Người bệnh tưởng bài thuốc không hợp
• Thực ra là vấn đề nguyên liệu
• Khó phân biệt hai nguyên nhân này

Thất bại do nguyên liệu kém thường bị quy nhầm cho bài thuốc.

Vị đã bị rút hoạt chất

• Đã chiết lấy hoạt chất trước khi bán
• Hình dạng vẫn nguyên
• Nhẹ hơn bình thường
• Mùi nhạt
• Gần như không có tác dụng

Bã sau chiết vẫn giữ hình dạng nên nhìn bằng mắt rất khó nhận ra.

Cách người mua có thể tự xem

• Màu sắc tự nhiên không quá đều
• Mùi đặc trưng của vị đó
• Không có mùi chua hay hắc lạ
• Cầm lên thấy chắc tay
• Không dính và không vón

Người mua chỉ kiểm được phần bề ngoài nên chọn nơi bán vẫn là bước quan trọng nhất.

Nấm mốc

• Do bảo quản ẩm
• Sinh độc tố nguy hiểm
• Độc tố không mất khi đun sôi
• Ảnh hưởng tới gan
• Thấy mốc là phải bỏ

Rửa sạch phần mốc rồi dùng tiếp là cách làm sai vì độc tố đã ngấm vào.

Dấu hiệu nhận biết mốc

• Đốm trắng xanh hoặc đen
• Mùi ẩm mốc
• Bề mặt dính
• Màu sẫm bất thường
• Vón cục

Mùi là dấu hiệu nhạy hơn mắt khi kiểm tra hàng khô.

Xông lưu huỳnh

• Từng dùng để chống mốc và làm đẹp màu
• Dư lượng cao gây kích ứng
• Ảnh hưởng hô hấp và tiêu hoá
• Hiện được kiểm soát chặt
• Màu quá trắng đẹp là dấu hiệu đáng ngờ

Vị thuốc trắng đẹp bất thường thường là đã qua xử lý.

Về độ ẩm khi cân

• Hàng chưa khô hẳn nặng hơn
• Người mua trả tiền cho nước
• Hàng ẩm cũng nhanh mốc
• Sờ thấy mềm dẻo bất thường là dấu hiệu
• Hàng khô đúng thì giòn

Vị thuốc mềm dẻo bất thường vừa đắt hơn thực chất vừa nhanh hỏng.

Giả mạo loài

• Thay bằng loài rẻ tiền trông giống
• Khó phân biệt khi đã thái lát
• Một số loài thay thế có độc
• Đã có ca ngộ độc nặng
• Cần nơi bán có kiểm định

Vị thuốc đã thái lát thì gần như không thể nhận dạng bằng mắt thường.

Dư lượng hoá chất

• Thuốc bảo vệ thực vật từ khâu trồng
• Chất bảo quản từ khâu vận chuyển
• Kim loại nặng từ đất trồng
• Không nhìn thấy được
• Chỉ kiểm định mới phát hiện

Nhóm vấn đề này hoàn toàn vô hình với người mua.

Về hạn dùng

• Vị thuốc khô cũng có hạn
• Để lâu mất hoạt chất
• Dễ mốc mọt khi để lâu
• Không tích trữ quá nhiều
• Mua đủ dùng theo đợt

Mua nhiều để dành thường dẫn tới dùng hàng đã kém chất lượng.

Về sâu mọt

• Vị thuốc khô dễ bị mọt
• Kiểm tra kỹ khi mua
• Bảo quản kín
• Có thể để ngăn mát
• Bỏ khi đã bị mọt nhiều

Lọ kín trong ngăn mát là cách bảo quản đơn giản mà hiệu quả cho gia đình.

Cách chọn nơi mua

• Nhà thuốc y học cổ truyền có giấy phép
• Bệnh viện y học cổ truyền
• Có hoá đơn và nguồn gốc
• Có người tư vấn được
• Tránh hàng bán rong và hàng mạng không rõ

Cơ sở chịu trách nhiệm pháp lý là lớp bảo vệ thực tế nhất cho người mua.

Về hàng xách tay

• Không qua kiểm định
• Không rõ nguồn gốc
• Nhãn mác có thể không đọc được
• Không biết thành phần thật
• Rủi ro cao hơn hàng chính ngạch

Không đọc được nhãn là lý do đủ để không dùng một sản phẩm.

Về giá

• Thị trường có nhiều phân khúc
• Giá thấp bất thường là dấu hiệu
• Giá cao không đảm bảo chất lượng
• Nguồn gốc quan trọng hơn giá
• Hỏi rõ trước khi mua

Điều đáng hỏi là nguồn gốc chứ không phải chỉ con số trên bảng giá.

Khi nhận thang thuốc

• Xem qua từng gói
• Ngửi thử
• Hỏi tên các vị
• Hỏi cách sắc
• Báo lại nếu thấy bất thường

Vài phút xem lại lúc nhận tránh được nhiều rắc rối về sau.

Về kiểm định

• Có tiêu chuẩn cho dược liệu
• Kiểm hàm lượng hoạt chất
• Kiểm dư lượng và kim loại nặng
• Kiểm nấm mốc
• Là hướng đi đúng cho ngành

Chuẩn hoá chất lượng là điều kiện để đông y được đánh giá công bằng.

Cách nghĩ thực tế

• Chất lượng nguyên liệu quyết định một phần lớn hiệu quả
• Vị đã rút hoạt chất nhìn vẫn nguyên hình
• Thấy mốc là bỏ chứ không rửa dùng tiếp
• Màu trắng đẹp bất thường là dấu hiệu đã xử lý
• Mua ở cơ sở có giấy phép và hoá đơn

Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy chọn nơi mua có nguồn gốc rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp